Ứng dụng AI trong Thủy văn và Tài nguyên nước: Công nghệ đột phá, Con người vẫn là trung tâm

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra với tốc độ khó lường, việc tìm kiếm các giải pháp công nghệ tiên tiến để nâng cao năng lực dự báo và quản lý tài nguyên nước trở thành yêu cầu cấp bách. Sáng ngày 29/05/2026, tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN, Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học đã tổ chức thành công Hội thảo khoa học với chủ đề: “AI trong Thủy văn và Tài nguyên nước: Tiềm năng, Thách thức và Cơ hội ứng dụng”. Hội thảo đã thu hút sự quan tâm lớn của đông đảo các chuyên gia đầu ngành, các nhà khoa học, giảng viên cùng học viên và sinh viên trong lĩnh vực khí tượng, thủy văn, hải dương và tài nguyên nước.

1. Trí tuệ nhân tạo (AI) – Lời giải cho bài toán thiên tai cực đoan

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng rõ rệt cả về tần suất lẫn cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng. Thực trạng này đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với công tác dự báo nghiệp vụ và quản lý tài nguyên nước quốc gia. Trước những thách thức đó, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Học máy (Machine Learning) đang nổi lên như những công cụ hỗ trợ đắc lực. Khả năng xử lý dữ liệu lớn (Big Data) thời gian thực và tối ưu hóa các mô hình toán học của AI mở ra cơ hội lớn để:

- Nâng cao độ chính xác trong dự báo lũ, ngập lụt đô thị và hạn hán.

- Kéo dài thời gian cảnh báo sớm, giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản.

- Tối ưu hóa quy trình vận hành liên hồ chứa và quản lý tài nguyên nước bền vững.

TS. Phạm Tiến Đạt – Phó Trưởng Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học phát biểu: “Hội thảo lần này được tổ chức nhằm cung cấp những góc nhìn khoa học cập nhật và đa chiều. Đây là cầu nối giúp cộng đồng nghiên cứu và các cơ quan dự báo nghiệp vụ tiếp cận một cách bài bản các xu hướng mới nhất về ứng dụng AI trong lĩnh vực thủy văn, từ đó từng bước làm chủ công nghệ mới.”

2. Bản chất của AI trong Thủy văn: Đối tác chiến lược, không thể thay thế con người

Một trong những thông điệp cốt lõi và đồng nhất được các nhà khoa học khẳng định tại hội thảo là: AI không phải là công cụ để thay thế chuyên gia, mà là đối tác giúp chuyên gia làm việc hiệu quả hơn. Mặc dù AI sở hữu tốc độ tính toán vượt trội và khả năng nhận diện quy luật từ các tập dữ liệu quá khứ phức tạp, nhưng ngành Thủy văn và Tài nguyên nước bản chất là một ngành khoa học thực chứng mang tính đặc thù cao. Vai trò của con người – những chuyên gia có tri thức bản địa, kinh nghiệm thực tiễn và tư duy phản biện – vẫn là hạt nhân trung tâm vì:

- Kiểm định và hiệu chỉnh: AI cần được định hướng và "huấn luyện" bởi các định luật vật lý thủy văn kinh điển để tránh các sai số phi thực tế.

- Ra quyết định cuối cùng: Trong các tình huống thiên tai khẩn cấp, tư duy lâm sàng và kinh nghiệm của dự báo viên vẫn là yếu tố quyết định độ tin cậy của bản tin dự báo.

3. Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học: Kết nối tri thức, định hình tương lai.

Hội thảo lần này là một trong những hoạt động khoa học thường niên trọng điểm của Bộ môn Thủy văn và Tài nguyên nước thuộc Khoa. Không dừng lại ở một diễn đàn trao đổi học thuật thuần túy, sự kiện đã hoàn thành xuất sắc vai trò:

- Kết nối mạng lưới: Gắn kết chặt chẽ cộng đồng nghiên cứu, dự báo viên nghiệp vụ trong nước với các xu hướng, trường phái khoa học quốc tế.

- Ươm mầm tài năng: Tạo cơ hội cho các giảng viên trẻ, học viên cao học và sinh viên của Khoa trực tiếp tiếp cận tri thức đỉnh cao, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu và mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế.

Sự thành công của hội thảo một lần nữa khẳng định vị thế tiên phong của Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN trong công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu khắt khe của thời đại số.

Các bài viết liên quan:

1. Thông báo Hội thảo khoa học: AI trong Thủy văn và Tài nguyên nước – Tiềm năng, Thách thức và Cơ hội ứng dụng: https://hmo.hus.vnu.edu.vn/blog/thong-bao-hoi-thao-khoa-hoc-ai-trong-thuy-van-va-tai-nguyen-nuoc-tiem-nang-thach-thuc-va-co-hoi-ung-dung

2. Chuyên Gia Thủy Văn Vẫn Là Lá Chắn Đáng Tin Cậy Trong Dự Báo Lũ Lụt Ở Kỷ Nguyên AI: https://hmo.hus.vnu.edu.vn/blog/chuyen-gia-thuy-van-vuot-troi-ai-du-bao-lu-grl-2026

3. Bài viết trên VOV: https://vov1.vov.vn/khoa-hoc-cong-nghe/tin-khoa-hoc-cong-nghe/khi-ai-go-cua-nganh-thuy-van-con-nguoi-van-la-trung-tam-129766.vov

4. Giải pháp công nghệ mới về dự báo thủy văn, nguồn nước và khả năng ứng dụng trong nghiệp vụ: https://hmo.hus.vnu.edu.vn/blog/giai-phap-cong-nghe-moi-ve-du-bao-thuy-van-nguon-nuoc-va-kha-nang-ung-dung-trong-nghiep-vu