Nguy Cơ El Niño quay trở lại: Người dân Việt Nam cần chủ động ứng phó đường dài

Sự chuyển pha của hệ thống khí quyển - đại dương sang trạng thái El Nino đang dấy lên những lo ngại sâu sắc về các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Việt Nam. Đứng trước bối cảnh này, người dân và các địa phương cần lưu ý những gì để chủ động giảm thiểu thiệt hại?

Mới đây, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đã phát ra cảnh báo với 80% khả năng El Nino sẽ hình thành trong giai đoạn tháng 6 - tháng 8. Đây là hiện tượng khí hậu tự nhiên, xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng xích đạo Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình trong thời gian dài.

Để có góc nhìn chuyên môn sâu sắc về tác động của hiện tượng này đối với Việt Nam, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Vũ Thanh Hằng – Trưởng Bộ môn Khí tượng và Biến đổi Khí hậu, Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN).

1. El Nino tác động thế nào dến khí hậu Việt Nam?

Theo PGS.TS Vũ Thanh Hằng, El Nino thường làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và phân bố lượng mưa trên quy mô toàn cầu. Đối với Việt Nam, tác động rõ rệt nhất mà người dân có thể cảm nhận là sự gia tăng các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài, nhiệt độ trung bình cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) và nguy cơ hạn hán nghiêm trọng.

Hiệu ứng kép tại các đô thị lớn: Tại các thành phố lớn, áp lực thời tiết sẽ nặng nề hơn do sự kết hợp giữa nền nhiệt cao của El Nino và hiện tượng đảo nhiệt đô thị (hiệu ứng bê tông hóa, khí thải giao thông, điều hòa không khí). Thực tế cuối tháng 5 vừa qua, nhiệt độ mặt đường tại khu vực Nguyễn Trãi (Hà Nội) vào khung giờ cao điểm đã được ghi nhận lên tới 48°C.

Các khu vực chịu ảnh hưởng trọng điểm:

• Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ: Là những vùng chịu tác động rõ nét nhất với xu hướng lượng mưa giảm mạnh, đẩy cao nguy cơ khô hạn.
• Đồng bằng sông Cửu Long: Đối mặt với nguy cơ xâm nhập mặn sâu vào nội đồng do dòng chảy từ thượng nguồn bị suy giảm nghiêm trọng.

2. Những hệ lụy nghiêm trọng từ hiện tượng El Nino

Không dừng lại ở việc thời tiết oi bức, El Nino kéo theo chuỗi hệ lụy dây chuyền ảnh hưởng trực tiếp đến an sinh xã hội và nền kinh tế:

• Khủng hoảng nguồn nước: Thiếu hụt nước sinh hoạt nghiêm trọng do mực nước tại các sông suối, hồ chứa thủy điện suy giảm sâu dưới mực nước chết.
• Thiệt hại nông nghiệp: Thiếu nước tưới làm giảm năng suất cây trồng, thay đổi thổ nhưỡng và tăng nguy cơ dịch bệnh trên diện rộng.
• Nguy cơ cháy rừng: Thời tiết khô hanh kéo dài đặt các cánh rừng đặc dụng và rừng phòng hộ vào trạng thái báo động đỏ về hỏa hoạn.
• Áp lực lên hệ thống năng lượng: Nhu cầu sử dụng điện cho các thiết bị làm mát tăng đột biến, gây rủi ro quá tải lưới điện quốc gia.

3. Khuyến nghị từ chuyên gia: Người dân và địa phương cần lưu ý gì?

Mặc dù các dự báo từ Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (CPC) cho thấy phải đến giai đoạn từ tháng 11 năm nay đến tháng 1 năm sau, khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh hoặc rất mạnh mới đạt đỉnh, nhưng chúng ta tuyệt đối không được chủ quan.

Dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu, ngay cả một đợt El Nino có cường độ trung bình cũng có thể cộng hưởng với xu thế nóng lên dài hạn, gây ra những kỷ lục nhiệt độ mới. Các chuyên gia khuyến nghị các giải pháp cấp bách:

Đối với người dân:

• Chủ động bảo vệ sức khỏe: Hạn chế làm việc ngoài trời vào các khung giờ cao điểm nắng nóng; trang bị kỹ năng phòng chống sốc nhiệt, đột quỵ do nhiệt.
• Tiết kiệm tài nguyên: Sử dụng nguồn nước và năng lượng điện một cách thông minh, tiết kiệm, tránh lãng phí.
• Cập nhật thông tin: Theo dõi sát sao các bản tin dự báo thời tiết ngắn hạn và dài hạn từ các cơ quan khí tượng thủy văn uy tín.

Đối với sản xuất nông nghiệp và quản lý địa phương:

• Tái cơ cấu nông nghiệp: Chủ động điều chỉnh lịch gieo cấy, chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang các loại chịu hạn tốt tại vùng có nguy cơ cao.
• Tích trữ và điều tiết nước: Xây dựng kịch bản quản lý, vận hành hợp lý các hồ chứa, hệ thống thủy lợi để ưu tiên nước sinh hoạt và sản xuất cốt lõi.

4. Cảnh giác với các hiện tượng thời tiết cực doan dị thường

Một sai lầm phổ biến là cho rằng El Nino thì sẽ không có mưa bão, tuy nhiên đặc biệt lưu ý:

"Trong các năm El Nino, bão thường có xu hướng hình thành xa hơn về phía đông Thái Bình Dương và hoạt động dồn dập vào nửa cuối mùa bão. Dù số lượng cơn bão có thể ít hơn trung bình, nhưng tính chất dị thường, khốc liệt và các hiện tượng mưa lớn cục bộ, dông lốc mạnh vẫn có thể xảy ra bất ngờ."

Do đó, công tác ứng phó thiên tai của các địa phương cần phải là "ứng phó đa mục tiêu" – vừa chủ động chống hạn, chống mặn, vừa sẵn sàng kịch bản cho các trận mưa lũ, bão lớn cực đoan.

Các bài viết liên quan: https://dantri.com.vn/khoa-hoc/el-nino-co-the-quay-tro-lai-nguoi-dan-viet-nam-can-luu-y-gi-20260607155712761.htm